Tabela psychotypów (według Nancy McWilliams)

Typ | Główna Tematyka | Wzorzec Relacji | Centralne Afekty i Przeżycia | Mechanizmy Obronne | Unikanie | Geneza |
Typ Schizoidalny | Zachowanie siebie | Dystans, izolacja | Strach przed pochłonięciem, złość na odrzucenie | Retrofleksja, ucieczka w fantazje i intelektualizacja | Zbliżenie do innych | Chłodna matka, demonstrująca dystans i pochłanianie dziecka |
Typ Socjopatyczny | Bycie wszechmogącym | Demonstracja siły poprzez władzę i kontrolę | Strach przed unicestwieniem | Introjekcja agresora i identyfikacja z nim, projekcja własnej słabości na innych, odreagowywanie poprzez działania, niezdolność do zatrzymania afektu | Słabość i zależność | Rodzina bez granic, mechaniczne traktowanie dziecka, brak figury ojcowskiej |
Typ Narcystyczny | Dążenie do perfekcji | Osiąganie sukcesu w celu wzbudzania podziwu | Strach przed rozczarowaniem, wstyd, zazdrość | Egocentryzm, idealizacja, dewaluacja | Bliskość | Odrzucenie i krytyka za niespełnienie oczekiwań rodziców |
Typ Depresyjny | Pokuta przez podporządkowanie | Bycie dobrym, aby zasłużyć na miłość | Poczucie winy | Introjekcja „złego rodzica” | Troska o własne potrzeby | Lęk separacyjny rodziców, zakaz przeżywania straty |
Typ Masochistyczny | Poszukiwanie miłości przez cierpienie | Wymuszanie bólu, moralna wyższość | Poczucie niesprawiedliwości, oburzenie | Introjekcja „surowego rodzica”, identyfikacja projekcyjna | Miłość w normalnych przejawach, sukces | Sadystyczne tłumienie woli dziecka |
Typ Obsesyjno-Kompulsywny | Bycie poprawnym, spełnianie wymagań | Wierność zasadom etycznym przez samokontrolę | Strach przed karą i krytyką | Introjekcja, retrofleksja, izolacja afektu, formacja reaktywna | Wstyd lub poczucie winy | Typ Histrioniczny |
Typ Histrioniczny | Fiksacja na relacji z ojcem i dewaluacja matki | Uwodzenie i odrzucanie | „Bycie kobietą jest złe”, represjonowanie własnych pragnień | Przywiązanie do „złej matki”, regresja do „małej dziewczynki”, idealizacja mężczyzn, dewaluacja kobiet | Samodzielność, sukces, przyjemność | Chłodna matka, obniżona wartość matki w oczach córki, brak akceptacji ze strony ojca w okresie dojrzewania |
Typ schizoidalny
Od traumy porzucenia (hipertymia, depresja) po traumę nienawiści (schizoida). Nie dlatego, że rodzice są złoczyńcami, ale tak się po prostu stało. Na poziomie codziennym klientów schizoidalnych definiuje się jako „dziwnych”. Schizoidy otrzymały tak specyficzny kontakt z postacią rodzicielską, że zmuszone były wycofać się w głąb siebie i porzucić ciało. Rodzice robili coś takiego w pierwszych fazach interakcji, kiedy reagowali na dziecko na poziomie cielesnym jako na istotę niechcianą.
Pierwotny kontakt z matką był z jakiegoś powodu wrogi, a dziecko musiało wyobcować siebie, swoje ciało i udać się do wewnętrznego świata. Istnieje nawet koncepcja „matki schizofrenogennej” (zamieszanie, podwójne komunikaty, hiperstymulacja, opuszczenie w trudnych momentach).
Dlatego są dziwni, utalentowani i mądrzy. Są na granicy psychotycznej i granicznej, bliżej granicy. Nigdy nie będą plastikowe, ponieważ porzuciły swoje ciało we wczesnym dzieciństwie. W przypadku schizoidów głównym zadaniem nie jest jedzenie.
Zachowanie matki jest specyficzne – jest w nim dużo fałszywego kontaktu i one się w nim zatracają. Podwójna wiadomość. Mama mówi: przyjdź do mnie, ale tak naprawdę nie chce. Każdy wybór prowadzi do stresu i lepiej odmówić komunikacji, niż stanąć przed wyborem, który oferuje im rodzic. Intymność nie sprawia przyjemności schizoidom.
Schizoidy wchodzą w siebie, mają tam bogate życie, tam wymyślają bajki, mają bardzo rozwinięty świat wewnętrzny, bo życie w środku jest znacznie lepsze niż na zewnątrz. A ochrona nazywa się „izolacją” - patrzą na wszystko jak przez szkło. Bycie zjedzonym jest dla nich bardziej niebezpieczne niż pozostawienie ich samych.
Schizoidalni ludzie w szkole są uważani za powolnych i głupich, chociaż są mądrzy i głębocy. Życie może przyspieszyć schizoidę, może stać się bardzo szybka. Być może spotkałeś dziwnych i bardzo szybkich ludzi, którzy mówią w tempie swoich myśli i nie łączą się z tobą. Wydaje się rozmowny, ale nie jest towarzyski.
Schizoidy nie są stereotypowe; introjekcja jest dla nich niemożliwa. Żyjemy i używamy wzorców, bo to ułatwia życie. Spotykamy osobę i mówimy: cześć, cieszę się, że cię widzę. Ale schizoid nie mówi, bo myśli: cieszę się, że widzę, czy nie jestem szczęśliwy, że widzę?
Schizoidy są zainteresowane procesem indywidualizacji. Ich zadaniem jest być sobą, a kontakt nie jest dla nich zbyt ważny. Mają pogardę dla statusu społecznego. Schizoidalny mężczyzna nie da kobiecie perfum, to wulgarne, da gałązkę, która pachnie smakowicie. I pieniądze poszły. Samochód - tylko jeśli go nie potrzebujesz, i zdecydował, i coś niezwykłego.
Przykład z praktyki
Klient opowiada. Dorosły klient mieszka z mamą, mama puka do jego drzwi i pyta „zjesz obiad” „nie, nie chcę”. Ona pyta raz po raz, a on odpowiada, że tak. Następnie pyta: „Smażymy ziemniaki czy puree?” Nie przejmuje się tym, ale już chce udusić matkę. Zgadza się na puree.
Zapytałem klienta: jadłeś obiad? Nie, nie ugotowała obiadu. Dlaczego? Nie wiem, nie zapukała, nie wyszedłem. Dlaczego tak długo z tobą rozmawiała? Pewnie chciała po prostu porozmawiać.
Jest to sytuacja szczególna, jednocześnie hiperstymulacja i wtedy pozostawienie w spokoju. I tak schizoidy doszły do wniosku, że komunikacja to taki hemoroid, cóż, zabierz go do łaźni. Jeśli pozwolą na to komuś bliskiemu, to są to tak rzadcy ludzie, z którymi nawiązuje się więź na poziomie symbiotycznym, na poziomie, do jakiego przeżyli traumę, na poziomie dziecięcym. Na przykład bogaty programista nie może sam udać się do dentysty; zabiera go żona.
Symbiotyczny związek ze schizoidem jest bardzo łatwy - powinieneś być w pobliżu, ale schizoid będzie zajęty swoimi sprawami.
Wiele schizoidów ma trudną relację ze swoim ciałem; porzuciły wszystko, czym zawracała sobie głowę ich matka. Początkowo rodzą się z niskim progiem układu nerwowego, tym, który schodzi w cień, dla którego ten świat jest za głośny. Oznacza to, że schizoidalne dziecko musi być wyjątkowe, aby urodzić się schizoidalne. Dla niego dźwięki są zbyt głośne, światła zbyt jasne, ubrania zbyt niewygodne. Kobiety schizoidalne nie mogą ubierać się pięknie i niewygodnie.
Opis schizoidalnego typu osobowości
Temat główny: ratowanie siebie.
Wzór relacji: dystans, izolacja.
Naruszenie główne: naruszenie na granicy kontaktu ze światem zewnętrznym. Powłoka. Strach przed pochłonięciem przez świat. Zamknięcie.
Główne objawy (Irina Panina):
introwertyk
kontakty społeczne - załaduj
wysoka kreatywność
najniższe progi wrażliwości sensorycznej (mogą powodować ból fizyczny z powodu głośnych dźwięków, jasnych kolorów i silnych zapachów)
niska odporność
motywacja grupowa nie „działa”
nie lubi kontaktu fizycznego
Jako dziecko wyglądasz jak autysta
jest zamknięty, ale inne są dla niego interesujące
gotowy oddać każdą wartość, jeśli zostanie zmanipulowany
nie toleruje szantażu
żyje zgodnie z trendami mody w różnych realiach. Może i modne, ale nie celowe.
Afekty i doświadczenia: strach przed wchłonięciem, wściekłość z powodu odrzucenia.
Mechanizmy obronne: retrofleksja, fantazja i intelektualizacja.
Czego unika: zbliżania się do innego.
Geneza: Zimna matka, wykazująca wycofanie i wchłonięcie.
Profil poznawczy schizoidalnego zaburzenia osobowości
(z książki Judith S. Beck, Terapia poznawcza w trudnych przypadkach)
Przekonania na swój temat osób typu schizoidalnego:
„Jestem inny, nie taki jak wszyscy inni; Nie pasuję do zwykłych ram.”
Przekonania na temat innych ludzi
„Ludzie mnie nie lubią”.
„Ludzie mają obsesję”.
Założenia warunkowe:
„Jeśli będę unikać kontaktu z ludźmi, nie będą mi przeszkadzać (ale jeśli się z nimi skontaktuję, uznają mnie za gorszego)”.
„Jeśli będę unikać związków, wszystko będzie dobrze (ale jeśli zbliżę się do ludzi, będą oni zbyt przywiązani).”
Przesadnie rozwinięte strategie radzenia sobie:
Unikanie kontaktu z ludźmi.
Odmowa intymności.
Zaangażowanie w samotne zajęcia.
Niedostatecznie rozwinięte strategie radzenia sobie:
Posiadają normalne umiejętności społeczne.
Zaufaj ludziom.
Przekonania uniemożliwiające terapię:
„Gdyby mój terapeuta był troskliwy i empatyczny, czułabym się zbyt niezręcznie”.
„Jeśli wyznaczę sobie cele, będę musiał zmienić swoje (izolowane) życie i poczuję się gorzej”.
Zachowania zakłócające terapię:
Rozmawiaj mało, unikaj ujawniania się.
Unikaj wyznaczania celów, które mogą poprawić Twoje życie.
Nie zadawaj zadań domowych, które wymagają kontaktu interpersonalnego.
Terapia klientów ze schizoidalnym typem osobowości
U podstaw schizoidalnego wyrażania siebie leży potrzeba samorealizacji oraz potrzeba poczucia się kreatywnym i wyjątkowym. „Pochwal się”, narcystyczna część schizoidy – wyjątkowość. I tak możesz powiedzieć klientowi schizoidalnemu: cóż, to jest wyzwanie intelektualne. Co, nie masz siły uczyć się gier towarzyskich? Za mało mózgu?
W niektórych przypadkach kontakt przez Skype może być dla takich klientów utrudniony. Opcja pisemnej konsultacji jest dla nich odpowiednia.
Błędem w terapii jest to, że tworzysz ze swoim klientem mały świat dla dwojga. Tworzycie taki kokon i najeżacie się nim na tle reszty świata. Stajesz się jedyną bliską mu osobą. Dlaczego tego potrzebujesz, to drugie pytanie.
Nie uczysz go, aby był zrozumiały dla ludzi, rozwijał umiejętności społeczne i rozumieł innych ludzi. I są bardzo zainteresowani kontaktami z ludźmi, ponieważ ludzie są interesującymi stworzeniami. Chociaż ludzie są przeciążeniem dla osób schizoidalnych. Wśród terapeutów jest wielu schizoidów, bo... Możesz chronić się granicami: czas kontaktu jest ograniczony, nie musisz się otwierać, możesz być bardzo mądry, głęboki i użyteczny.
(z wykładu Eleny Kosse „Diagnostyka kliniczna”)
Strategia psychoterapeutyczna pracy ze schizoidalnym typem osobowości:
Ważne jest, aby ocenić możliwość procesu psychotycznego; U pacjentów o typie schizoidalnym zasadne jest zadawanie pytań na temat halucynacji i złudzeń, zwracanie uwagi na obecność lub brak zaburzeń myślenia, ocenianie zdolności pacjenta do odróżniania idei od działań, a w przypadku trudności stosowanie testów psychologicznych. Błędna ocena pacjenta chorego na schizofrenię jako osoby o niepsychotycznej osobowości schizoidalnej może być bardzo kosztowna, ale równie błędne byłoby ocenianie, że pacjent jest narażony na ryzyko dekompensacji tylko dlatego, że ma osobowość schizoidalną.
Terapeuta musi pamiętać, że wycofanie się pacjenta schizoidalnego stanowi rozpoznawalną obronę, a nie barierę nie do pokonania w relacji.
We wczesnych fazach terapii należy unikać interpretacji, ponieważ pacjent odczuwa strach przed inwazją. Komentarze i okazjonalne reakcje można przyjąć z wdzięcznością, ale próba wyciągnięcia od pacjenta schizoidalnego więcej, niż on sam wyraża, wprowadzi go w błąd, wywoła opór i zwiększy skłonność do wycofywania się.
Istotnym osiągnięciem psychoterapii może być rozprzestrzenienie (uogólnienie) bezpiecznej intymności osiąganej przez pacjenta schizoidalnego z terapeutą na cały świat zewnętrzny.
Maksymalna samoświadomość terapeuty, autentyczność, normalizacja i chęć wykorzystania własnej „prawdziwej” osobowości.
Typ socjopatyczny
Typ osobowości psychopatycznej charakteryzuje się tendencją do utwierdzania się kosztem innych ludzi i celowego manipulowania innymi. Tacy ludzie prawdopodobnie mają w dzieciństwie doświadczenia zaniedbania i przemocy. Wyróżnia ich nieumiejętność formułowania emocji i przedkładanie działań nad rozmowy. Zwykłe emocje kojarzą się ze słabością i wrażliwością. Nie potrafią cieszyć się zwykłymi rzeczami, dlatego potrzebują intensywnych, wstrząsających doświadczeń, aby poczuć, że żyją.
Skrajna forma psychopatii to osoby zdezorganizowane, z wysokim poziomem agresji, impulsywne i sadystyczne.
Socjopatia jest łagodniejszym wyrazem psychopatii. Jeśli dana osoba pomimo swojej aspołeczności nadal wpasowuje się w społeczeństwo i potrafi w nim egzystować, ale aktywnie lekceważy zasady i normy, to mamy do czynienia z socjopatią.
Z wykładu Eleny Kosse:
To typ, który doświadczył przemocy i okrucieństwa. Musisz wymyślić, jak przetrwać. Identyfikują się z gwałcicielem. Jeśli spojrzysz na swoje dzieciństwo, nie było tam ani jednego pozytywnego połączenia. Może pies. Kiedy dopuszczają się okrucieństwa, czują się lepiej – nie są bezbronni.
Opis psychopatycznego typu osobowości
Główny temat: bycie wszechmocnym.
Wiodąca wartość życiowa: siła fizyczna.
Główne naruszenie:
minimalne ego
zwiększona agresywność.
Wzór relacji: demonstracja siły poprzez władzę i kontrolę.
Główne objawy:
impulsywność
niska inteligencja społeczna
niska zdolność uczenia się społecznego
brak emocji społecznych
agresywność
próbując rozwiązać wszystko siłą
wysokie progi sensoryczne
Uwielbiają mocne doznania i czynniki drażniące: pikantne jedzenie, mocne zapachy, głośną muzykę.
apetyt na ryzyko
chęć zniszczenia relacji z tymi, którzy budzą współczucie
głównie mężczyźni
bardzo wysoka odporność
Wpływy i doświadczenia: strach przed zniszczeniem.
Mechanizmy obronne:
introjekcja agresora i identyfikacja z nim,
projekcja swoich słabości na innych,
reagowanie poprzez działania, niezdolność do utrzymywania afektu.
Czego unika: słabości i uzależnienia
Geneza: bezgraniczna rodzina, mechanistyczne traktowanie dziecka, brak postaci ojca.
Przykład psychopaty w kinie
„W doświadczeniu psychopatycznym wrażliwość zostaje zamrożona, a osoba dąży do uzyskania wszechmocy
kontrolę nad życiem innych, którzy są dla niego jedynie przedmiotem. Czasem dochodzi to do skrajności – morderstwo jako iluzja kontroli nad życiem i śmiercią.
Doświadczenie psychopatyczne najczęściej leży u podstaw postaci antagonistów i jest szczególnie często wykorzystywane w kryminałach i thrillerach. Postacie psychopatyczne to brutalni mordercy, gwałciciele, seryjni mordercy, wielcy zimnokrwiści manipulatorzy. Psychopata w roli głównego bohatera to niebezpieczny wybór, ponieważ stwarza widzom problemy z tożsamością.
Joker – „Mroczny rycerz” (The Dark Knight)
Anarchiczny geniusz chaosu, manipuluje innymi dla własnej rozrywki. Brak empatii, skłonność do przemocy i brak szacunku dla życia ludzkiego czyni go idealnym przykładem psychopaty.
Opis osobowości psychopatycznej
Diagnoza psychopatyczna wiąże się z podstawową niezdolnością do odczuwania ludzkich uczuć i poleganiem na prymitywnych mechanizmach obronnych. Organizującą zasadą osobowości psychopatycznej jest „tworzenie” wszystkich lub celowe manipulowanie innymi. Reich (Reich, 1999) opisuje ten typ charakteru jako falliczno-narcystyczny.
Istnieją dowody na to, że ludzie, którzy później stali się antyspołeczni, mają więcej podstawowej agresji niż inni. Badania neurochemiczne i hormonalne wskazują na możliwość istnienia biologicznego podłoża wysokiego poziomu agresji afektywnej i drapieżnej obserwowanego u osobowości aspołecznych. Zdiagnozowani psychopaci konsekwentnie wykazują zmniejszoną reaktywność autonomicznego układu nerwowego, co uważa się za wyjaśnienie ich chronicznego poszukiwania wrażeń i widocznej niezdolności do uczenia się poprzez doświadczenie. Krótko mówiąc, osoby aspołeczne mają wrodzoną tendencję do agresywności i wyższy niż przeciętny próg przyjemnego pobudzenia.
Jeśli chodzi o podstawowe uczucia, którymi zajmują się ludzie psychopaci, są one bardzo trudne do określenia ze względu na niezdolność osób antyspołecznych do artykułowania swoich emocji.
Główną obroną osób psychopatycznych jest wszechmocna kontrola. Wykorzystują także identyfikację projekcyjną, różnorodne subtelne procesy dysocjacyjne i odgrywanie ról. Najważniejsza jest potrzeba wywarcia nacisku. Dla osób aspołecznych wartość innych jednostek sprowadza się do ich użyteczności, która jest określana przez ich gotowość do zniesienia uderzenia.
Osoby psychopatyczne nie potrafią przyznać się do obecności zwykłych emocji, gdyż kojarzą się one ze słabością i bezbronnością. Ze względu na blokowanie afektu u osób psychopatycznych brakuje im chęci używania języka do wyjaśniania uczuć.
Poważne społeczne konsekwencje działań zwykle nie wywołują u nich reakcji lękowych i depresyjnych, a przedstawiane wyjaśnienia uderzają swoją niespójnością i infantylizmem. Nie potrafią nawiązać trwałego związku, kochać na poważnie i wyciągać dla siebie wniosków z przeszłych doświadczeń. Charakteryzuje się ciągłym poczuciem słuszności własnego postępowania, niezmiennością zaspokajania własnych potrzeb, brakiem wyrzutów wobec siebie i poczuciem wstydu. Wszystko to tworzy swego rodzaju kompleks psychologiczny, najtrafniej określany w życiu codziennym jako nieuczciwość. Jednocześnie zupełnie brakuje im zaburzeń myślenia, wręcz przeciwnie, charakteryzuje je raczej podwyższony poziom orientacji w sytuacji społecznej i dobra inteligencja werbalna. Ich cechy przywódcze pozwalają im na szeroki wpływ na zachowanie innych, zwykle z fatalnymi konsekwencjami dla tych ostatnich. Oszustwo czasami pomaga oszukać nawet doświadczonego klinicystę, który pod pozornie szczęśliwą maską może nie zauważyć wewnętrznego napięcia, drażliwości i wrogości.
Aby zdiagnozować charakter psychopatyczny, stan ten musi odpowiadać co najmniej trzem z następujących cech lub wzorców zachowania:
1) bezduszna obojętność na uczucia innych, niezdolność do empatii;
2) wyraźną i uporczywą nieodpowiedzialność oraz lekceważenie norm, zasad i obowiązków społecznych;
3) niemożność utrzymania stałych związków w przypadku braku trudności w ich nawiązaniu;
4) wyjątkowo niska tolerancja na frustrację i niski próg wystąpienia zachowań agresywnych, w tym gwałtownych;
5) brak świadomości własnej winy lub nieumiejętność wyciągania wniosków z negatywnych doświadczeń życiowych, zwłaszcza kary;
6) wyraźna tendencja do obwiniania innych lub oferowania wiarygodnych wyjaśnień zachowań prowadzących do konfliktu ze społeczeństwem;
7) ciągła drażliwość (Popov, Vid, 2000).
Reich zauważa, że z punktu widzenia cech fizycznych typ ten charakteryzuje się zazwyczaj atletyczną budową, „typ asteniczny jest wyjątkowo nietypowy”, sposób zachowania jest zwykle arogancki i nigdy służalczy, zachowuje się bądź powściągliwie i oziębłością lub pogardą i agresją.
Loewen (2000) opisuje psychopatyczną strukturę charakteru w następujący sposób. Istotą postawy psychopatycznej jest zaprzeczanie uczuciom. Różni się od schizoidalnego, który jest odłączony od uczuć. W osobowości psychopatycznej ego, czyli umysł, zwraca się przeciwko ciału i jego uczuciom, zwłaszcza seksualnym.
We wszystkich postaciach psychopatycznych dużo energii jest inwestowane w mentalny obraz osoby. Kolejnym aspektem tej osobowości jest pragnienie władzy oraz potrzeba dominacji i kontroli.
Ciało typu psychopatycznego wykazuje nieproporcjonalny rozwój w górnej części. Sprawia to wrażenie osoby nadętej i pasuje do jej zawyżonego obrazu ego. Można powiedzieć, że ta konstrukcja jest przeciążona na górze. Ona też jest twarda.
Ostrożne lub nieufne spojrzenie. Taka osoba nie stara się zbliżyć do innych i ich nie rozumie. Jest to charakterystyczna cecha osobowości psychopatycznej. U większości osób występuje pewne napięcie wokół przepony i talii, które blokuje przepływ energii i uczuć w dół. Głowa jest przeciążona energetycznie. Oznacza to, że następuje nadmierna stymulacja aparatu mentalnego, prowadząca do ciągłego myślenia o tym, jak zdobyć kontrolę i dominację nad sytuacją. Potrzeba kontroli skierowana jest także przeciwko sobie. Głowa jest trzymana bardzo mocno (nigdy nie powinieneś jej tracić), ale ona z kolei mocno trzyma ciało w swojej mocy.
Zauważalne jest także napięcie w odcinku ocznym ciała, do którego zaliczają się oczy i okolica potyliczna. Silne napięcie mięśni odczuwalne jest także w okolicy szyjnej, wzdłuż podstawy czaszki, w tzw. odcinku ustnym.
Strategia psychoterapeutyczna w pracy z klientami socjopatycznymi:
Realistyczne zrozumienie, że niektóre osoby socjopatyczne są tak wadliwe, niebezpieczne i tak zdeterminowane, aby zniszczyć cele terapeuty, że psychoterapia może być jedynie daremnym i naiwnym ćwiczeniem. W związku z tym należy szczególnie wnikliwie ocenić, czy dany pacjent psychopatyczny nadaje się do leczenia/korekty.
Solidność umowy.
Bezużyteczność okazywania empatii.
Przyjęcie przez terapeutę stanowiska „graniczącego z obojętnością na niezależną władzę”.
Typ narcystyczny
Są to ludzie, których osobowość jest zorganizowana wokół utrzymywania poczucia własnej wartości w oparciu o zewnętrzne uznanie. Można ich nazwać samolubnymi. Zaniepokojeni tym, jak wyglądają w oczach innych, w głębi duszy mogą czuć się „pusti”, gorsi, fałszywi i niekochani. Robią wiele, aby zyskać uznanie i często osiągają sukcesy na różnych polach. Jednocześnie może wpaść w pułapkę perfekcjonizmu, przywiązując się do nierealistycznych ideałów.
W skrajnych postaciach narcyzów charakteryzuje ekshibicjonizm, chłód, niedostępność emocjonalna, fantazje o wszechmocy i tendencja do osądzania innych.
Jak powstaje narcystyczny typ osobowości?
Z wykładu Eleny Kosse: Brak akceptacji tego, kim jest dziecko, powoduje trudności narcystyczne. Rodzic jest bardzo zawiedziony i nie ma akceptacji. Urodziło się niewłaściwe dziecko! Zbyt aktywny, spokojny, delikatny, twardy. Ważne jest, aby rodzic wiedział, jak oddzielić Jaźń od Nie-Jaźni. Ale w przypadku narcystycznego rodzica dziecko otrzymuje komunikat „musisz być inny niż ty, żebym cię kochał”. A jeśli dziecko nie staje się sobą, jest to tragedia.
Niekochana córka zrobiła coś dla siebie, a ukochany syn pomaga tacie w biznesie i nie ma szans pójść własną drogą. To, jaki jesteś, nie jest dobre, pojawia się wewnętrzny toksyczny wstyd, dziecko tworzy obronne fałszywe „ja”. I zdaje mu się, że jeśli na niego spojrzą, odwrócą się od niego. Jeśli nie wierzę, że mogę być kochana, próbuję odwrócić się od swojej najpiękniejszej strony (syndrom oszusta), zawsze boję się zdemaskowania.
Aby bronić się przed terapeutą, który jest od niego z natury lepszy, klient wylewa na terapeutę akceptowaną w rodzinie pogardę i wstręt. (patrz przypadek z artykułu o identyfikacji projekcyjnej).
Przypadek kliniczny
Klient narcystyczny z załamaniami psychotycznymi. Głos matki w jego głowie mówi mu okropne rzeczy.
Wszystko zaczyna się od narcystycznej patologii rodziców. Mama nieustannie przekazywała synowi, że nie szanuje ojca, że wyszła za niego w ciąży, musi zostać w tej „norze”, a miała być gwiazdą. Matka nie akceptowała ograniczeń swojego losu. Miała plan – urodzić syna, aby on zabrał ją z tego miasta. Ale rozczarowywał ją na każdym kroku. Nie mógł jej wyprowadzić na dwór – sikał w pieluchy, nie jadł dobrze, a ona go biła za to, że był mały i jej nie uratowała. Ukarała go za to, jaki był. Poczuł straszny wstyd; brakowało mu otwartego spojrzenia. Wszystko to doprowadziło do psychozy.
Psychologiczne mechanizmy obronne osobowości narcystycznej
(z książki N. McWilliamsa „Diagnostyka psychoanalityczna”)
Dla narcyzów potrzeba idealizowania pozostaje niezmieniona od dzieciństwa. Przeciwstawiają się swojej wewnętrznej panice wiarą, że ktoś, do kogo są przywiązani, jest wszechmocny, wszechwiedzący i nieskończenie życzliwy, a psychologiczne połączenie z tym nadprzyrodzonym Innym zapewnia im bezpieczeństwo. Mają także nadzieję na uwolnienie się od wstydu: produktem ubocznym idealizacji i związanej z nią wiary w doskonałość jest to, że szczególnie bolesne są własne niedoskonałości; stopienie się z wyidealizowanym obiektem jest naturalnym lekarstwem w tej sytuacji.
Strukturalnie psychologia osobowości narcystycznej opiera się na zależności od ochrony w postaci prymitywnej idealizacji. Ze stosowania tej obrony można wywnioskować inne znane cechy charakteru osób narcystycznych. Zatem ich potrzeba ciągłego ponownego przekonania się o swojej atrakcyjności, sile, sławie i znaczeniu dla innych (w ich doskonałości) wynika z ich zależności od tej ochrony. Poczucie własnej wartości u osób, których osobowość zbudowana jest na prymitywnej idealizacji, jest zniekształcone przez przekonanie, że można kochać siebie jedynie poprzez doskonalenie.
Opis narcystycznego typu osobowości
Główny temat: dążenie do doskonałości.
Wzór relacji: osiąganie sukcesu w celu zdobycia podziwu, wykorzystywanie innych jako narcystycznego wsparcia.
Podstawowe zaburzenie: „Ja” rozszczepia się i polaryzuje na „ja-wspaniałe” i „ja-nieistotne”.
Podstawowa wartość: status społeczny.
Główne objawy (Irina Panina):
niestabilna samoocena
zwątpienie w siebie
nie toleruje krytyki, zwłaszcza publicznej
pochwała ma szczególny efekt stymulujący
nienasycenie pochwałami i pochlebstwami
mechanizmy socjalizacji – idealizacja – dewaluacja
dużo projekcji
maksymalizm w każdym wieku
trudności w osiągnięciu kompromisu
hipochondrycy (każda choroba jest śmiertelna)
nie tolerują kontroli (jeśli test ma ocenić wiedzę – panika)
karierowicze
doskonała pamięć krótkotrwała
Afekty i doświadczenia: strach przed rozczarowaniem, wstydem, zazdrością.
Mechanizmy obronne:
egoizm,
idealizacja,
amortyzacja
Czego unika: Intymność
Geneza: potępienie i odrzucenie za niespełnienie oczekiwań rodziców.
Profile poznawcze klientów z narcystycznym zaburzeniem osobowości.
Przekonania o sobie:
„Jestem zły, bezwartościowy, śmieciu” (aktywuje się, gdy jestem świadomy, że jestem ignorowany lub krytykowany przez ludzi).
(Również „Jestem lepszy niż wszyscy inni” (aktywuje się, gdy klient otrzymuje specjalne traktowanie lub pochwały od ludzi).)
Przekonania na temat innych ludzi:
„Ludzie dominują nade mną, ranią mnie, poniżają”.
(Również „inni są gorsi” (aktywuje się, gdy klient postrzega ludzi jako mniej skutecznych od siebie).)
Założenia warunkowe:
„Jeśli pokażę swoją wyższość, poczuję się znacznie lepiej (a jeśli tego nie zrobię, poczuję się nie do zniesienia)”.
„Jeśli ludzie traktują mnie wyjątkowo, pokazuje to, że jestem od nich lepszy (ale jeśli tak nie jest, muszę ich ukarać).”
„Jeśli kontroluję lub poniżam ludzi, czuję się od nich lepszy (ale jeśli tego nie robię, poniżają mnie i sprawiają, że czuję się bezwartościowy).”
Przesadnie rozwinięte strategie radzenia sobie:
Wymóg specjalnego traktowania ze strony ludzi.
Nadmierna czujność przy najmniejszym stopniu poniżania (a nawet „normalnego” traktowania) ze strony ludzi.
Karanie innych ludzi za najmniejsze oznaki zaniedbania lub upokorzenia z ich strony jest dysforyczne.
Krytyka i poniżanie ludzi wokół ciebie, ciągłe próby konkurowania z nimi i kontrolowania ich.
Próba zaimponowania osobom o wysokim statusie dobrami materialnymi, osiągnięciami lub intymnością.
Niedostatecznie rozwinięte strategie radzenia sobie:
Współpraca z ludźmi dla osiągnięcia wspólnego celu.
Konsekwentne dążenie do osiągnięcia osobistych celów.
Tolerancja na niedogodności, rozczarowania, brak uznania.
Spełnianie oczekiwań ludzi bez większych korzyści dla siebie.
Przekonania uniemożliwiające terapię:
„Jeśli nie będę czujna, terapeuta mnie upokorzy”.
„Jeśli nie zaimponuję swoją wyższością, mój terapeuta uzna, że jestem niegodny”.
„Jeśli nie ukarzę mojego terapeuty za to, że poczułam się upokorzona, będzie to robił wielokrotnie”.
„Jeśli nie będę wywierał dużej presji, nie otrzymam żadnego specjalnego traktowania”.
Zachowania zakłócające terapię:
Próbuję zaimponować terapeucie.
Wymóg specjalnych uprawnień.
Protekcjonalny stosunek do psychoterapeuty.
Karanie terapeuty (poprzez uwagi krytyczne i sarkastyczne), gdy wyczuwa on przejaw lekceważącej obojętności.
Brak zgody na pracę domową zasugerowaną przez terapeutę.
Terapia klientów narcystycznych
Prowadzimy Klienta do akceptacji, poczucia tego kim naprawdę jest. Ale tylko jeśli go lubisz. Jeśli ci się to nie podoba, zatrujesz go tym samym odrzuceniem, jakim został otruty w swojej rodzinie.
Typ depresyjny
Krótki opis osób zaliczanych do depresyjnych typów osobowości według klasyfikacji Nancy McWilliams:
Osoby tego typu mają tendencję do odczuwania smutku i poczucia winy. Raczej melancholijny. Są bardzo życzliwi, bo całą złość kierują nie na siebie, lecz obwiniają siebie. Uważa się, że depresja jest dziedziczona. Ponadto według jednej wersji osoby z depresją we wczesnym dzieciństwie doświadczały straty, niekoniecznie śmierci, ale braku postaci matki. Osoby z depresją są łatwo lubiane, a nawet podziwiane. Ponieważ kierują swoją nienawiść i krytykę do wewnątrz, a nie na zewnątrz, są zazwyczaj hojni, wrażliwi i cierpliwi w obliczu niedociągnięć. Mają trudności z rozstaniem z ludźmi, mają tendencję do idealizowania innych i starają się „być dobrzy”, aby utrzymać relacje.
Depresyjny typ osobowości
Elena Kosse, „Diagnostyka kliniczna”:
Jeśli typ maniakalny (hipertymia) mieści się pomiędzy wartością graniczną a psychotyczną, wówczas typ depresyjny jest bliższy neurotycznemu. Podstawą jest utrata przywiązania do postaci rodzicielskiej, zanim psychika była na to gotowa. Wczesna dorosłość.
Rodzic nie musiał gdzieś wyjeżdżać; przygnębiona matka również „opuszcza” dziecko. Ważne jest jednak, aby dziecko utrzymywało pozytywny wizerunek matki, a klient z depresją przypisuje sobie wszystkie negatywne aspekty.
Klient podziwia terapeutę, idealizuje go na poziomie neurotycznym. Wszystko, co nie wychodzi w związku, przypisuje sobie. Robi wszystko, aby utrzymać to połączenie na własny koszt.
Jeśli pojawią się sytuacje konfliktowe, zostaną one rozwiązane na korzyść drugiej osoby. Rezygnacja z siebie na rzecz relacji. Ludzie winni, wygodni, przesadnie empatyczni, smutni. Uważają się za najbardziej samolubnych i najbardziej chciwych, ponieważ są bardzo krytyczni. Poczucie dziecka opuszczonego przez rodziców. Gdyby był trochę inny, pozostaliby blisko niego. Poczucie własnej niegodziwości, gdyby był mądrzejszy, lżejszy, zostałyby z nim.
W ten sposób dziecko przepracowało traumę wymuszonej separacji. Poczucie racjonalnej winy nie pozwala mi przeżywać żalu i smutku, że mojej matce było zimno, a ojciec odszedł, a ja zostałam porzucona.
Poczucie winy chroni cię przed tymi głębokimi doświadczeniami; pozwala ci czuć się wspaniale. Musisz się po prostu oszlifować i nikt cię nie opuści. Skomplikowani ludzie, trudno być przy nich egoistą, ponieważ tak bardzo się starają.
Dzieci są egzystencjalnie zależne. Jeśli ci, na których są zmuszeni polegać, są niegodni zaufania i niewystarczająco dobrzy, dzieci mają wybór między zmierzeniem się z tą rzeczywistością a życiem w chronicznym strachu i zaprzeczeniu. Wierzą, że źródło ich nieszczęścia leży w nich samych, podtrzymując w ten sposób poczucie, że samodoskonalenie się może zmienić sytuację. Zwykle ludzie poddają się wszelkiego rodzaju cierpieniom, aby uniknąć bezradności. Doświadczenie kliniczne sugeruje, że ludzie wolą irracjonalne poczucie winy od przyznania się do słabości. Nawrócenie się jest przewidywalnym rezultatem niepewnej emocjonalnie historii.
Ten typ klienta daje ci najlepsze krzesło, siada na słońcu, abyś czuł się komfortowo i pyta, jak się czujesz. Doświadczenie pokazuje, że mniej lubiani terapeuci byli bardziej terapeuci, bo dla nich nie trzeba się starać, można być sobą, nie poświęcać się i nie stabilizować relacji własnym kosztem.
Podczas gdy osobom narcystycznym zorganizowanym brakuje poczucia siebie, osoby z depresją mają bardzo wyraźne poczucie siebie. Jednak jest to boleśnie negatywne.
Narcystyczna część osoby z depresją objawia się altruizmem - w tym celu ratują delfiny, sadzą lasy i na coś zbierają pieniądze.
Smutek to kolejna z głównych przypadłości osób cierpiących na depresję. Zło i niesprawiedliwość powodują ich cierpienie. Jednakże rzadko wywołują u nich wściekły gniew osobowości paranoidalnej, moralizację osobowości obsesyjnej, zniszczenie osobowości kompulsywnej lub niepokój osobowości histerycznej.
Główne naruszenie: puste „ja”.
Główną wartością w życiu jest własna potrzeba.
Główne objawy zależą od rodzaju układu nerwowego (melancholijny, flegmatyczny).
Cechy osobowości depresyjnej:
niska samoocena
przekonanie, że w głębi duszy są źli
fakt, że zostali odrzuceni, przekształca się w nieświadome przekonanie, że zasługują na odrzucenie. To ich wady go spowodowały, a przyszłe odrzucenie jest nieuniknione, gdy tylko partner pozna je lepiej.
niski wskaźnik aktywności
oznaczające gesty
słaba przełączalność
duże zmęczenie
wymaga dużo snu
niemożność cieszenia się zwykłymi przyjemnościami (anhedonia)
praca w jednym miejscu, duża bezwładność
stała w relacjach
akceptować innych
wyjątkowo wysoka wrażliwość, podatność na krytykę
urodzeni zwolennicy narcyzów
zawsze usprawiedliwiaj sprawcę, zajmuj jego miejsce
siły pokojowe
częściej kobiety
Mechanizmy obronne:
retrofleksja,
zwrócenie się przeciwko sobie (za jego pomocą najczęściej zmniejsza się lęk separacyjny/dystansowy)
idealizacja
introjekcja przekazu rodzicielskiego - u tego typu klientów wewnętrzna władza rodzicielska zostaje przełknięta (jesteś leniwy, za mało się starasz). Następuje nieświadoma internalizacja najbardziej znienawidzonych cech starych obiektów miłości. Ich pozytywne cechy zapamiętuje się z wdzięcznością, a negatywne doświadcza się jako części siebie.
wiele zabezpieczeń poziomu wtórnego.
Motywacją osoby depresyjnej nie jest chęć samotności.
Zadaniem osoby z depresją jest zapewnienie utrzymania połączenia. Różnią się od autodestrukcyjnych, można przy nich milczeć, wolą się poddać, niż nalegać. Jeśli jednak terapeuta to wykorzysta, cementuje patologiczny sposób budowania relacji.
Psychologiczne przesłanki kształtowania typu osobowości:
Depresja występuje rodzinnie, nie da się jednak ściśle ocenić, w jakim stopniu tendencje depresyjne są przekazywane genetycznie i na ile depresyjne zachowania rodziców stwarzają podłoże dla reakcji dystymicznych u ich dzieci. Depresja charakterystyczna u rodziców – zwłaszcza we wczesnych latach rozwoju dziecka.
Obecność wczesnej straty, nie zawsze oczywistej, ale także wewnętrznej, psychologicznej.
Rodzinna atmosfera, w której panuje negatywny stosunek do płaczu (żałoby). Kiedy rodzice lub opiekunowie modelują zaprzeczanie żałobie lub nalegają, aby dziecko podpisywało się pod rodzinnym mitem, że będzie mu lepiej bez utraconego obiektu, lub zmuszają dziecko do potwierdzenia, że nie odczuwa bólu, doświadczenie żalu zostaje ukryte. Zachodzi głęboko i stopniowo przybiera formę przekonania, że coś jest nie tak z własnym „ja”.
Obecność trudności separacyjnych/indywidualizacyjnych u samej matki, wywołujących u dziecka poczucie winy z powodu separacji i własnej indywidualizacji. W ten sposób osoba z depresją zaczyna postrzegać swoje naturalne pragnienie separacji jako coś nienawistnego. Znacząca strata w fazie separacji-indywidualizacji praktycznie gwarantuje pewną dynamikę depresyjną.
Etykietowanie przez członków rodziny jako „zbyt wrażliwe”/„zbyt emocjonalne” (wykorzystujące talent emocjonalny konkretnego dziecka), które dziecko nadal nosiło wewnętrznie i które stało się częścią jego poczucia niższości.
Freud jako pierwszy porównał i skontrastował stany depresyjne („melancholijne”) z normalnym doświadczeniem żałoby. Odkrył istotną różnicę między tymi dwoma stanami: w normalnych reakcjach żałoby świat zewnętrzny jest doświadczany jako w jakiś istotny sposób zmniejszony (utrata znaczącej osobowości), podczas gdy w stanach depresyjnych to, co jest doświadczane jako utracone lub zniszczone, jest częścią „ja”. Dlatego w pewnym sensie depresja jest przeciwieństwem żałoby. Osoby, które normalnie przechodzą proces żałoby, nie popadają w depresję, nawet jeśli po żałobie lub stracie przeżywają głęboką żałobę przez pewien czas.
Typ mazochistyczny
Osoby o tym psychotypie czują się niegodne, winne, odrzucone i zasługują na karę. Często narzekają na ciężkie życie i znajdują się w stanie Ofiary. Na przykład wybierają dla siebie rolę ofiarną - żyją dla kogoś (dzieci, rodziców, małżonka). Jako dzieci spotkały się z okrucieństwem, stratą, krytyką i obwinianiem rodziców. Czerpią nieświadomą przyjemność ze swojego cierpienia i doceniają litość ze strony innych. Często wybierają agresywnych partnerów. Jednocześnie niszczą własny organizm – nie leczą się, jeśli są chorzy, nie dbają o siebie.
Z wykładu Eleny Kosse:
Zachowanie autodestrukcyjne pozwala ci się zachować.
Jeśli i tak zostaniesz ukarany, to przynajmniej wybierzesz czas i miejsce, w którym sam siebie ukarzesz. Jeśli zostaniesz pobity, sprowokujesz go i zdecydujesz, kiedy to się stanie. Prowokacje autodestrukcyjne mówią o aktywności jednostki, o chęci wpływania na swój los. To jest moc ofiary – „czy mogę wybrać, gdzie mnie zastrzelisz”.
To są ludzie winni, myślą, że rodzice ich tak potraktowali, bo na to zasłużyli. „Widzisz, jesteś złym uczniem i zabrałeś mnie ze sobą”.
Kliniczny przypadek
Chłopiec z matką. Mama jest impulsywna i ma wybuchy agresji. Jest piorunochronem. Atakuje go, a on się boi. Po wybuchu obwinia go i współczuje mu. I musi ją sprowokować, żeby się w to zakochała, a potem go pokochała. I ma już doświadczenie. Intymność jest zawsze najpierw bólem, potem prawdziwą intymnością. Chłopiec ma psychosomatykę – traci wzrok.
A kiedy klientka twierdzi, że prowadziła samochód. A wcześniej czuła się winna, że lubiła kogoś innego niż jej mąż. I wtedy zdaje sobie sprawę, że jeśli teraz przyspieszy, nie przejedzie. Przyspieszyła i uległa wypadkowi.
Trudno załamać ręce, łatwiej wybrać odpowiedniego partnera, wtedy jest trochę więcej zwycięstwa moralnego, wyższości - jest dręczycielem i wszystko jest z tobą w porządku.
Osoba wierzy, że wszystko, co dzieje się naturalnie i prawidłowo, nie ma innych opcji.
Osoby masochistyczne, podobnie jak osoby depresyjne, używają introjekcji, odwracania się od siebie i idealizacji jako obrony. Ponadto w dużym stopniu polegają na reakcji zewnętrznej (z definicji, istota masochizmu polega bowiem na działaniach autodestrukcyjnych).
Kliniczny przypadek Nancy McWilliams
Kobieta, z którą pracowałam, opowiedziała swojemu oszczędnemu, obsesyjno-kompulsywnemu mężowi o swoim ostatnim szaleństwie wydatków, gdy tylko w ich związku zrobiło się ciepło i spokojnie. To go nieustannie doprowadzało do wściekłości. Wspólnie z nią zdaliśmy sobie sprawę, że takie prowokacje ujawniają nieświadomy wniosek, który wyciągała z dzieciństwa: jeśli wszystko się uspokoi, rozpęta się burza. Kiedy w jej małżeństwie wszystko układało się dobrze, kobieta podświadomie zaczęła się martwić, że podobnie jak jej wybuchowy ojciec, jej mąż jakimś wybuchem zniszczy ich szczęście. Dlatego moja pacjentka zachowała się w sposób, o którym wewnętrznie wiedziała, że wywoła wybuch złości, aby szybko mieć to za sobą i rozpocząć przyjemną przerwę. Niestety, z punktu widzenia męża, nie przywróciła poprzedniego stanu, a wręcz spowodowała ból.
Zazwyczaj historia osób masochistycznych przypomina historię osób cierpiących na depresję: duże, nieponiesione straty, krytyczni lub wywołujący poczucie winy opiekunowie, odwrócenie ról, w którym dzieci czują się odpowiedzialne za rodziców, przypadki traumy i przemocy oraz wzorce depresyjne. Tam, gdzie depresyjni czują, że nikt ich nie potrzebuje, masochiści czują, że jeśli potrafią wyrazić swoją potrzebę współczucia i troski, ich emocjonalna samotność może się skończyć.
Terapia
Mając do czynienia z takim klientem trzeba zadbać o siebie i zachować granice otoczenia. Będzie próbował pokonać wszystkie przeszkody, spóźni się, bo... przetłumaczył babcie po drugiej stronie ulicy. Przy takim kliencie nie obrażaj się, naucz tego samego klienta. Na początku będzie narzekał na życie, przyjdzie zmęczony, niewyspany, powie, że ukradli mu portfel i nie ma za co zapłacić. Najpierw spotykamy się w połowie drogi i zawiązujemy przymierze terapeutyczne, następnie zaczynamy stawiać granice i mówimy, że sam klient tych granic potrzebuje.
(Źródło: Wykład Eleny Kosse „Diagnostyka kliniczna”))
„Tam, gdzie doszło do druzgocącej porażki w walce, osiągniętej poprzez uporczywe, bezwzględne i często sadystyczne poddanie się woli dziecka, masochistyczne zachowania i autodestrukcja przybierają najbardziej dysfunkcjonalne i oczywiste formy.
Jednocześnie w tych samych przypadkach schemat autodestrukcji zaczyna przybierać charakter uporczywego niszczenia i wykorzystywania innych ludzi i okazuje się niezwykle odporny na wszelkie próby zmian.
Dziecko, często nieświadomie, zachowuje pamięć o tym, jak złamano jego wolę i pamięta, że mimo to przeżył. Pozostaje także niewyczerpana chęć przeciwstawienia się porażce i utwierdzenia własnej woli, nawet jeśli dzieje się to w ukryciu, skrycie i towarzyszy wielkiemu cierpieniu.
Z książki „Psychoterapia osobowości” Stephena M. Johnsona
Freud w swojej teorii uważał, że ludzie z natury dążą do maksymalizacji przyjemności i zmniejszenia bólu. Jednak masochistyczny typ osobowości wydaje się zaprzeczać tej teorii.
Termin „masochizm” używany przez psychoanalityków nie oznacza umiłowania bólu i cierpienia. Osoba zachowująca się masochistycznie znosi ból i cierpi w świadomej lub nieświadomej nadziei na jakąś późniejszą korzyść.
Kiedy analityk mówi pacjentce bitej przez męża, że zachowuje się masochistycznie, pozostając z mężczyzną stosującym przemoc, nie oskarża tej kobiety o czerpanie przyjemności z bycia bitą. Sugeruje się raczej, że jej działania sugerują, że jej ciągła przemoc albo przyczynia się do osiągnięcia jakiegoś celu, który usprawiedliwia jej cierpienie (ochrona rodziny), albo zapobiega czemuś bardziej bolesnego (takiego jak pozostawienie samej sobie) lub jedno i drugie razem. Uwaga ta sugeruje również, że ta kalkulacja się nie sprawdza, ponieważ bycie z mężczyzną, który ją bije, jest obiektywnie bardziej destrukcyjne, a nawet niebezpieczne niż zerwanie z nim, a mimo to ona nadal zachowuje się tak, jakby tolerowała złe traktowanie, jej ostateczne dobro zależy*.
Masochistyczne i depresyjne wzorce charakteru w dużej mierze pokrywają się, szczególnie na neurotycznie zdrowym poziomie organizacji osobowości. Jednakże osoby o osobowości defetystycznej są na ogół bardziej aktywne niż osoby depresyjne, a ich zachowanie odzwierciedla potrzebę zrobienia czegoś z ich przygnębionymi uczuciami, co przeciwdziałałoby stanom demoralizacji, bierności i izolacji.
Działania autodestrukcyjne obejmują element próby poradzenia sobie z oczekiwaną bolesną sytuacją (R. M. Loewenstein, 1955). Na przykład, jeśli ktoś jest przekonany, że wszystkie autorytety prędzej czy później ukarzą tych, którzy są od nich zależni dla kaprysu, i tak jest. w chronicznym stanie niepokoju, oczekując, że tak się stanie, a następnie prowokując oczekiwaną karę, zmniejsza w ten sposób niepokój i odzyskuje wiarę w swój wpływ: przynajmniej czas i miejsce cierpienia wybiera sam.
Książka Nancy McWilliams Diagnostyka psychoanalityczna.
Charakterystyczne oznaki osobowości masochistycznej:
Poczucie niewartościowości, winy, odrzucenia, zasługiwania na karę
Innym wydają się pretensjonalni i pogardliwi, wywyższeni w swoim cierpieniu i pogardliwi wobec zwykłych śmiertelników, którzy nie są w stanie znieść tak wielkiego smutku z taką łaską.
Otwarcie narzeka (werbalnie i niewerbalnie)
Są w pozycji ofiary (szukają zbawiciela i widzą „prześladowcę”, winnego)
Czerpią ukrytą (nieświadomą) przyjemność ze swojego cierpienia (cierpienie ma wartość). Litość innych jako wartość.
W przeciwieństwie do osób z depresją widzą „zło” nie tyle w sobie6, co na zewnątrz (pod tym względem mogą być podobni do typu paranoicznego)
Trzy główne obszary cierpienia:
1) Zdrowie: Uwielbiają chorować, nie są leczeni, ale tak naprawdę to niszczą.
2) Małżeństwo: wybierz partnerów despotów. Z reguły psychopaci.
3) Własne dzieci: Poświęcają się wszyscy dla dobra i w imieniu swoich dzieci
Wiodące mechanizmy obronne klientów masochistycznych:
Introjekcja
Idealizacja
Moralizatorstwo
Reagowanie zewnętrzne (wyrządzanie sobie szkody).
Kilka wymiarów reakcji masochistycznej (Reik, 1941):
(1) prowokacja (jak w poprzednim przypadku);
(2) uspokojenie („Już cierpię, więc proszę powstrzymaj się od dalszego karania”);
(3) ekshibicjonizm („Uwaga: odczuwam ból”);
(4) unikanie poczucia winy („Zobacz, do czego mnie zmusiłeś!”).
Psychologiczne przesłanki powstania typu masochistycznego:
Zazwyczaj historia osób masochistycznych przypomina historię osób cierpiących na depresję: duże, nieponiesione straty, krytyczni lub wywołujący poczucie winy opiekunowie, odwrócenie ról, w którym dzieci czują się odpowiedzialne za rodziców, przypadki traumy i przemocy oraz wzorce depresyjne.
Jeśli jednak zachowa się ostrożność, można usłyszeć także o osobach, które były blisko pacjenta, gdy przeżywał on dość poważne kłopoty. Tam, gdzie depresyjni czują, że nikt ich nie potrzebuje, masochiści czują, że jeśli potrafią wyrazić swoją potrzebę współczucia i troski, ich emocjonalna samotność może się skończyć.
Strategia psychoterapeutyczna w pracy z klientami masochistycznymi:
Nie modeluj masochizmu w pracy psychoterapeutycznej (nie współczuj klientowi, nie twórz dla niego specjalnych, szczególnie „miękkich” warunków umowy). „Jeśli terapeuta modeluje samodeprecjonowanie, pacjenci mogą się jedynie nauczyć, jak korzystać ze swoich przywilejów. Lepiej podnieść cenę niż dać masochistycznej osobowości możliwość obniżenia ceny. Jest to odpowiednia rekompensata za umiejętności wymagane do radzenia sobie z tak złożoną dynamiką” (Mc Williams).
Nie bój się sytuacji, w których klient doświadcza złości (także na terapeutę). Pacjenci autodestrukcyjni nie muszą czuć się tolerowani, o ile pięknie się uśmiechają. Muszą widzieć, że są akceptowani, nawet jeśli stracą panowanie nad sobą.
Traktuj klienta jak osobę dorosłą, osobę, która potrafi ponieść konsekwencje swoich czynów. Unikaj odgrywania roli ratownika.
Naleganie terapeuty na odkrywanie irracjonalnych przekonań, na przykład, że sukcesy są karane, a cierpienie nagradzane.
Typ obsesyjno-kompulsywny
Osoby o tym psychotypie kochają porządek i dyscyplinę, a także wykazują wytrwałość nawet w obliczu przeszkód nie do pokonania. Generalnie są niezawodne i można na nich polegać. Całkiem zamknięte. Brakuje im elastyczności, ale są wytrwali, skrupulatni, metodyczni i sumienni. Są oszczędni i skłonni do intelektualizmu. Preferują szablony, są mało kreatywni, skupiają się na szczegółach i mają trudności z akceptacją nowych rzeczy. Wychowywali się w rodzinach, w których na pierwszym miejscu były zasady i porządek, a nie uczucia. Trudno im się zrelaksować i cieszyć życiem; starannie planują swój harmonogram, aby „wyciągnąć z niego jak najwięcej”.
„Gdzie «myślenie i działanie» staje się głównym motywem psychologicznym człowieka i gdzie występuje wyraźna dysproporcja ze zdolnością odczuwania, odczuwania, intuicją, słuchaniem, zabawą, marzeniem, cieszeniem się dziełami sztuki, a także z innymi czynnościami, które mniej kontrolowani przez umysł lub wykorzystywani jako narzędzie do czegoś, mamy do czynienia z obsesyjno-kompulsywną strukturą osobowości”. (Tezy z książki Nancy McWilliams.)
Istnieją trzy typy: obsesyjny, kompulsywny i obsesyjno-kompulsywny.
OCD – zaburzenie psychiczne. Może mieć charakter przewlekły, postępujący lub epizodyczny.
Objawy charakterystyczne typu osobowości obsesyjno-kompulsywnej:
Główną wartością są myśli i procesy poznawcze, a nie uczucia. Motto: „Nie czuj, ale działaj”
Skłonność do izolacji (w skrajnych przejawach jest podobna do schizoidalnej)
Obsesja
Pragnienie kontroli (nieświadome fantazje o wszechmocnej kontroli)
Czystość, schludność, punktualność
Skłonność do ukrywania się, zamknięcia
Szybko męczysz się w grupie
Regeneruj się tylko w samotności
Niekreatywny, preferuję szablony
Stabilny i przewidywalny
Skutecznie pełnią role formalne, społeczne – w przeciwieństwie do swojej roli w sferze intymnej, domowej. Nawet przy przywiązaniu pełnym miłości mogą nie być w stanie wyrazić uczuć bez odczuwania niepokoju i wstydu, dlatego często zmieniają interakcje naładowane emocjonalnie w przygnębiające interakcje poznawcze.
Charakterystyka osobowości obsesyjno-kompulsyjnej
„Ludzie o obsesyjnej strukturze charakteru zostali opisani przez Freuda jako metodyczni, uparci, skąpi; inni opisują ich jako wytrwałych, zdyscyplinowanych, perfekcjonistów, punktualnych, skrupulatnych, skąpych, oszczędnych, skłonnych do filozofowania i rozważań o drobnostkach.
Pierre Janet tak opisuje takich ludzi: sztywni, nieelastyczni; brakuje im zdolności adaptacyjnych; zdecydowanie sumienny; kochaj porządek i dyscyplinę; wykaż się wytrwałością nawet w obliczu przeszkód nie do pokonania. Są to na ogół niezawodni ludzie, którzy wyznają wysokie standardy i wartości etyczne. Są praktyczni, ostrożni i skrupulatni w odniesieniu do wymogów moralnych. W warunkach stresu lub zwiększonego obciążenia pracą te cechy osobowości mogą przekształcić się w zachowanie symptomatyczne, które może następnie przyjąć charakter rytuału”.
Profil poznawczy klienta z zaburzeniami obsesyjno-kompulsyjnymi
(Źródło: Książka Judith S. Beck, Terapia poznawcza w trudnych przypadkach)
Przekonania o sobie:
„Jestem podatny na złe rzeczy, które się dzieją”
„Jestem odpowiedzialny za zapobieganie bólowi”.
Przekonania na temat innych ludzi:
„Inni ludzie są słabi, nieodpowiedzialni i niepoważni”.
Założenia warunkowe:
„Jeśli wezmę za wszystko odpowiedzialność, wszystko będzie dobrze (ale jeśli będę polegać na ludziach, zawiodą mnie)”
„Jeśli stworzę i utrzymam porządek dla siebie i innych i zrobię wszystko doskonale, mój świat będzie uporządkowany (ale jeśli tego nie zrobię, wszystko się rozpadnie).”
Przesadnie rozwinięte strategie radzenia sobie:
Ścisła kontrola nad sobą i innymi ludźmi.
Tworzenie nieuzasadnionych oczekiwań.
Branie na siebie zbyt dużej odpowiedzialności.
Dążenie do doskonałości.
Niedostatecznie rozwinięte strategie radzenia sobie:
Delegacja uprawnień.
Rozwijaj elastyczne oczekiwania.
Stosuj kontrole tylko wtedy, gdy jest to konieczne.
Tolerancja niepewności.
Działania spontaniczne i impulsywne.
Znalezienie zabawnych i przyjemnych zajęć.
Przekonania uniemożliwiające terapię:
„Jeśli nie poprawię mojego terapeuty i nie powiem mu tylko tego, co powinien wiedzieć, to nie będzie w stanie mi pomóc”.
„Jeśli nie odrobię perfekcyjnie pracy domowej związanej z terapią, terapia nie będzie skuteczna”.
„Jeśli obniżę swoje oczekiwania wobec siebie i innych ludzi, wydarzy się coś złego”.
Zachowania zakłócające terapię:
Próby kontrolowania sesji terapeutycznych.
Próbuje podać niezwykle dokładne informacje.
Nadwrażliwość na brak zrozumienia ze strony psychoterapeuty.
Spędzanie zbyt dużej ilości czasu i bycie wybrednym przy odrabianiu zadań domowych.
Opór wobec zadań wymagających spontaniczności i delegowania odpowiedzialności.
W górę
Jak ukształtował się typ obsesyjno-kompulsywny w rodzinie.
Wychowywałam się w rodzinach, w których uczucia nie były na pierwszym miejscu. W tych rodzinach panował kult myślenia i działania. Wymagający rodzice, którzy stawiają wysokie wymagania swojemu dziecku. Mnóstwo nagród i kar, a także kontrola. Kontrolowane są nie tylko działania, ale także uczucia dziecka. Dużo moralizowania i wprawiania w poczucie winy.
Rodzice mogliby być upokarzający, ale jednocześnie dodawaliby: „Mówię ci to dla twojego dobra. Kto Ci powie, jeśli nie ja? „Myślałem, że jesteś odpowiedzialny. Myślałem o tobie lepiej.” „Żadna normalna dziewczyna nie śmiałaby się tak głośno”.
Rodzice i opiekunowie osób z zaburzeniami obsesyjno-kompulsyjnymi wyznaczają wysokie standardy zachowania i oczekują, że ich dzieci będą ich przestrzegać od najmłodszych lat. Starają się być stanowczy i wytrwali, nagradzając dobre zachowanie i karząc złe.
Rodzice są zbyt surowi lub zbyt wcześnie zaczynają wymagać posłuszeństwa od dzieci, obwiniają je nie tylko za niedopuszczalne zachowanie, ale także za odpowiadające im uczucia, myśli, fantazje, rodzice są zbyt surowi lub zbyt wcześnie zaczynają wymagać posłuszeństwa od dzieci, obwiniają nie tylko ich za niedopuszczalne zachowanie, ale także za odpowiadające mu uczucia, myśli i fantazje.
Rodziny w starym stylu, w których kontrola wyraża się najczęściej w moralizowaniu, w wywołujących poczucie winy stwierdzeniach typu: „Martwi mnie to, że nie jesteś wystarczająco odpowiedzialną osobą: nie karmisz psa na czas”; „Duża dziewczynka taka jak ty powinna być bardziej posłuszna”; „Czy chciałbyś, żeby ktoś cię tak traktował?” Wypowiedzi moralizujące są zgodne z tymi wzorcami.
Freud uważał (Freud, 1908), że z fizjologicznego i konstytucyjnego punktu widzenia osoby obsesyjne i kompulsywne w dzieciństwie charakteryzują się nadwrażliwością odbytnicy. Freud zauważył, że wiele cech osobowości obsesyjno-kompulsywnych, które zwykle występują w połączeniu ze sobą (czystość, upór, punktualność, skłonność do powściągliwości i ukrywania się), jest wynikiem scenariusza, w którym odbywa się nauka korzystania z toalety. Zetknął się z dowodami klinicznymi wskazującymi, że obserwowani przez niego pacjenci z objawami obsesyjno-kompulsyjnymi byli nauczani przez rodziców w dzieciństwie kontrolowania wypróżnień albo przedwcześnie, gwałtownie, albo poprzez okazywanie nadmiernego zaabsorbowania tym wydarzeniem.
Freud argumentował, że nauka korzystania z toalety jest zwykle pierwszą sytuacją, w której dziecko jest zmuszone porzucić to, co dla niego naturalne, na rzecz tego, co jest społecznie akceptowalne. Znaczący dorosły i dziecko wychowywane zbyt wcześnie lub zbyt rygorystycznie w atmosferze ponurego, nadmiernego zaangażowania rodziców wchodzą w walkę o władzę, a dziecko jest skazane na porażkę. Stan bycia kontrolowanym, osądzanym i zmuszanym do terminowego wykonywania tego, co wymagane, rodzi uczucie złości i agresywne fantazje – często na temat wypróżnienia, które dziecko ostatecznie doświadcza jako złą, sadystyczną, brudną i wstydliwą część siebie. Potrzeba poczucia kontroli, punktualności, czystości i racjonalności, a nie braku kontroli, chaosu i nieuporządkowania, a także ograniczania wyrażania emocji, takich jak złość i wstyd, staje się niezbędna do utrzymania tożsamości i poczucia własnej wartości.
Podstawowym konfliktem afektywnym u osób obsesyjno-kompulsywnych jest złość (bycie pod kontrolą) kontra strach (bycie osądzanym lub karanym).
Klienci w trakcie terapii
Słowa służą do ukrywania uczuć, zamiast je wyrażać. Zapytany o to, co czuje, odpowiada, co myśli. Akceptuje złość, jeśli wydaje mu się to uzasadnione i sprawiedliwe. W ten sposób słuszny gniew staje się znośny, a nawet godny podziwu, co nie ma miejsca w przypadku frustracji wynikającej z faktu, że człowiekowi nie udało się osiągnąć upragnionego celu. Irracjonalny gniew jest zaprzeczeniem. Zaprzecza jakoby był zły, choć intelektualnie jest w stanie przyznać, że niektóre elementy zachowania (zapomnienie pieniędzy po raz trzeci, przerwanie terapeucie w połowie zdania, mimika wyrażająca niezadowolenie) mogą wskazywać na bierną agresję lub wrogą postawę.
Poczucie wstydu zwykle objawia się w postaci łagodnego smutku i odpowiednio zinterpretowane może zostać ubrane w słowa i stać się przedmiotem pracy terapeutycznej bez większych protestów i zaprzeczeń, które pojawiają się, gdy wspomina się o innych uczuciach.
Struktura tego doświadczenia jest bardzo interesująca i istnieje wiele unikalnych i kinowych przejawów OCD. Czasami ta tekstura jest używana w filmach jako jasny psychologiczny akcent dla osobowości postaci, a nawet głównego bohatera (na przykład bohater Jacka Nicholsona w filmie „As Good As It Gets”).
Wiodące mechanizmy obronne typu osobowości obsesyjno-kompulsywnej:
Izolacja
Racjonalizacja i intelektualizacja (u osób o wysokiej inteligencji)
Moralizatorstwo
Zniszczenie tego, co zostało zrobione
Formacja reaktywna (Freud uważał, że sumienność, wybredność, oszczędność i pracowitość jednostek obsesyjno-kompulsywnych to formacje reaktywne skierowane przeciwko pragnieniu bycia nieodpowiedzialnym, brudnym, rozpustnym, marnotrawnym, niezdyscyplinowanym. W nadmiernej odpowiedzialności pacjentów obsesyjno-kompulsywnych widać coś tendencji, z którą walczą).
Przykłady obsesji (natrętne myśli)
Boję się, że mogę sobie zrobić krzywdę
Boję się, że mogę skrzywdzić innych ludzi
Wyobrażam sobie straszne sceny
Boję się, że mogę przeklinać w sposób niekontrolowany na zajęciach (w miejscu publicznym)
Boję się zrobić coś niewłaściwego (zawstydzającego)
Obawiam się, że mogę wykonać niechciane działanie
Boję się, że ukradnę cudzą rzecz
Boję się, że przez swoją nieostrożność mogę skrzywdzić innych ludzi.
Obawiam się, że mogę być odpowiedzialny za jakiś straszny wypadek
Mam awersję do nieczystości i naturalnych wydzielin
Obawiam się możliwości kontaktu z brudem lub zarazkami
Za bardzo niepokoję się zanieczyszczeniami
Jestem zbyt ostrożny w stosunku do niektórych domowych środków czyszczących.
Jestem nadmiernie zaniepokojony możliwością skażenia przez zwierzęta
Boję się lepkich substancji lub lepkich pozostałości (lepki brud)
Martwię się, że zachoruję z powodu zanieczyszczenia
Martwię się, że zakażę innych ludzi
Mam seksualne myśli, pomysły i pragnienia o wypaczonej naturze
Mam obsesyjne myśli na temat stosunków seksualnych z dziećmi lub bliskimi krewnymi
Mam obsesyjne myśli na temat homoseksualizmu
Mam natrętne myśli na temat agresywnych zachowań seksualnych wobec innych osób
Mam obsesyjne myśli na temat oszczędzania i gromadzenia różnych rzeczy
Martwię się moimi bluźnierczymi i bluźnierczymi myślami
Za bardzo przejmuję się kwestiami moralnymi i etycznymi
Mam obsesyjne myśli dotyczące symetrii i dokładności
Czuję potrzebę pamiętania o różnych nieistotnych rzeczach i szczegółach
Boję się rozmawiać o pewnych rzeczach
Boję się mówić niedokładnie lub niepoprawnie
Boję się, że coś stracę
Niepokoją mnie natrętne, neutralne obrazy mentalne
Niepokoją mnie natrętne, niepotrzebne dźwięki, słowa lub muzyka
Niepokoją mnie niektóre dźwięki lub hałasy
Mam szczęśliwe i pechowe liczby
Niektóre kolory mają dla mnie szczególne znaczenie
Mam przesądne lęki
Martwię się, że mogę na coś zachorować.
Za bardzo przejmuję się niektórymi częściami mojego ciała i swoim wyglądem
Przykłady kompulsji (działania obsesyjne)
Myję ręce w sposób nadmiernie dokładny lub rytualny
Kąpię się, myję zęby lub idę do toalety w określonej kolejności (rytuał)
Ciągle (kompulsywnie) sprzątam przedmioty gospodarstwa domowego lub inne rzeczy nieożywione
Podejmuję różne działania, aby zapobiec kontaktowi z zanieczyszczeniami
Często sprawdzam, czy nie skrzywdziłem innych ludzi
Często sprawdzam, czy nie zrobiłem sobie krzywdy
Sprawdzam, czy nie stało się coś złego
Sprawdzam, czy nie popełniłem błędu
Sprawdzam niektóre aspekty mojej kondycji fizycznej związane z obsesjami na punkcie własnego ciała
Często czytam lub przepisuję różne rzeczy
Czuję potrzebę powtarzania działań w określonym kierunku
Czuję potrzebę policzenia czegoś
Czuję potrzebę sprzątania
Czuję potrzebę gromadzenia lub kolekcjonowania czegoś
Mam rytuały mentalne (inne niż kompulsywne sprawdzanie i liczenie)
Czuję potrzebę, aby się z kimś przemówić (wyznać), poprosić o coś, wyznać coś
Czuję potrzebę dotknięcia lub otarcia się o coś
Podejmuję kroki inne niż sprawdzanie, aby zapobiec możliwym szkodom lub strasznym konsekwencjom dla mnie lub kogoś innego
Jem jedzenie zgodnie z pewnym rytuałem
Podążam za znakami i przesądami
Wyciągam włosy.
Strategia psychoterapeutyczna w pracy z klientami obsesyjno-kompulsywnymi:
Pierwszym wymogiem w pracy z pacjentami obsesyjno-kompulsyjnymi jest utrzymywanie wspólnej dobrej woli. Mają tendencję do irytowania innych, nie rozumiejąc w pełni powodów swojego zachowania i są wdzięczni, że nie są karani za cechy, które mogą złościć innych ludzi.
Aby terapeuta nie sprawiał wrażenia wymagającego, kontrolującego rodzica, należy wziąć pod uwagę, że pacjent musi utrzymywać ciepłą, serdeczną relację. Dlatego nie należy udzielać rad, poganiać klienta/pacjenta, a nie krytykować. Wyjątkiem od zasady unikania porad i kontroli są pacjenci, których kompulsywne działania są wyraźnie niebezpieczne.
Rozwijaj zdolność klienta/pacjenta do rozumienia i otwartego wyrażania swoich uczuć.
Nie śpiesz się z psychoterapią, unikaj walk o władzę i zniechęcania do intelektualizacji.
Zwróć uwagę pacjenta na przejawy jego złości i krytycyzmu, naucz czerpać przyjemność z zdewaluowanych przez niego uczuć i fantazji.
Typ histroiniczny
Osoby z tym typem charakteryzują się wyraźnym egocentryzmem i chęcią bycia w centrum uwagi. Nie znoszą łatwo ciosów zadawanych ego, boją się wyśmiewania. Są to ludzie mili, młodzi, energiczni i towarzyscy, którzy przyciągają sytuacje osobistego dramatu i przeżywają je żywo. Nazywają je „królowymi dramatu”. Pociągają ich zawody wymagające obecności publicznej (aktorstwo, nauczanie itp.).
Osoby typu histerycznego niekoniecznie mają objawy histerii lub ataki histeryczne. Jednak niektórzy z nich mają skłonność do samobójstwa demonstracyjnego (parasamobójstwa).
Osoby o histerycznej strukturze osobowości charakteryzują się wysokim poziomem lęku, napięcia i reaktywności, szczególnie w relacjach interpersonalnych. Są to ludzie serdeczni, „energiczni” i intuicyjnie „ludzcy”, którzy mają tendencję do znajdowania się w sytuacjach wiążących się z osobistym dramatem i ryzykiem.
Chociaż ten typ osobowości częściej obserwuje się u kobiet, histerycznie zorganizowani mężczyźni nie są wyjątkiem. Charakter histeryczny wyróżnia się przede wszystkim fiksacją na etapie rozwoju dziecka związanym z genitaliami (Reich, 1999).
Ze względu na wysoki poziom lęku i konfliktów, na które cierpią, ich emocjonalność może wydawać się innym powierzchowna, sztuczna i przesadzona. Wielu badaczy uważa, że osoby histeryczne to osoby spięte, nadwrażliwe i socjofilne (McWilliams, 1998).
To, co inni postrzegają w histerycznym doświadczeniu jako udawanie lub manipulację, jest szczere i stanowi jedyny możliwy sposób na zwrócenie na siebie uwagi, ponieważ doświadczenie opiera się na niezaspokojonej potrzebie akceptacji. Najczęściej osoby z przejawami histerii w dzieciństwie spotykały się z ignorancją i brakiem zainteresowania ich uczuciami i potrzebami ze strony dorosłych. Dlatego nauczyli się przyciągać uwagę powierzchownymi, jasnymi przejawami, ale to nie zapewnia im głębokiej intymności, której tak brakuje w ich doświadczeniu. (z książki Psychologia w kinie).
Charakterystyczne znaki typu histeroidowego:
Niezwykle wysoka emocjonalność (czasami mogą się tak uzależnić, że martwią się, że przechodzą z jednego kryzysu w drugi);
Demonstracja, teatralność;
Kreatywność, artyzm;
Inicjatywa;
Wysoki poziom lęku, napięcia i reaktywności – szczególnie w relacjach międzyludzkich;
Często chęć przezwyciężenia lęku za pomocą ekscytującej historii miłosnej lub własnego zniknięcia;
Ciepli i intuicyjni „ludzie”, skłonni do znajdowania się w sytuacjach związanych z osobistym dramatem i ryzykiem;
Komunikują się zupełnie inaczej z mężczyznami i kobietami. Kobieta w grupie homogenicznej ma tendencję do przyjaźni, ale jeśli w grupie męskiej jest choć jeden mężczyzna, będzie rywalizować z kobietami; w grupie męskiej zmusi mężczyzn do wzajemnej rywalizacji. Postrzega mężczyzn jako silnych i godnych podziwu, a kobiety jako słabe i nieistotne;
Podatność na wpływ, sugestywność;
Skłonność do mistycyzmu i przesądów;
Intuicyjny, ma rozmytą granicę między rzeczywistością a fikcją;
Zaabsorbowanie swoją atrakcyjnością zewnętrzną, ostry strach przed starzeniem się;
Pomimo zewnętrznie podkreślonej seksualności (także przy orientacji biseksualnej) potrafią być aseksualni i często oziębli.
Jak pojawiają się ludzie typu histerycznego. Dzieciństwo.
(z wykładu Eleny Kosse „Diagnostyka kliniczna”)
Histeryczne dziecko uwielbia, gdy się nim zajmuje. Potrzebują kontaktu, a on piszczy z przyjemności, a gdy się odwracasz, płacze. Mają mało agresywnego radykalizmu, są delikatni, artystyczni, mają bogatą wyobraźnię.
Jak pozyskać histeryczną osobę typu borderline? Naruszenie ze względu na płeć. Histeryczna dziewczyna - rodzina nie powinna cenić kobiecych rzeczy. Szanuje się tylko syna i ojca, ceni się to, co męskie. Najważniejsze to być pięknym i uśmiechniętym. Zdewaluowana matka o autodestrukcyjnym typie osobowości.
Histeryczna dziewczyna zostaje odrzucona – sam fakt, że jest dziewczyną, czyni ją mniej wartościową. Protekcjonalna postawa.
W przypadku histerycznych chłopców jest odwrotnie. Matriarchat w rodzinie, prawdziwych mężczyzn nie ma. Atak na męskość, a mężczyźni w tej rodzinie na to pozwalają. Żaden mężczyzna nie osiąga normalnego poziomu, nadzieja leży w jego synu.
Rodzic płci przeciwnej zachowuje się w sposób nieco narcystyczny i uwodzicielski. Mama nie jest już dobra, ale dziewczyna wciąż może coś sensownego powiedzieć. Mama za kobiecą samotność obwinia syna. Dla swojej mamy pozostaje kociakiem.
Klienci mają zwykle problemy na poziomie edypalnym. To cudowni klienci. Dziewczyny wyglądają kobieco, mężczyźni, niezależnie od wieku, wyglądają młodo. W ten sposób są chronione przed wiadomościami rodziców.
Identyfikacja kobiety jest zawsze bardzo kobieca, bardzo słodka, artystyczna, trochę egocentryczna. Potrafią przyzwyczaić się do różnych ról, ale nie są pewni siebie.
Hysteroidy w relacjach z terapeutą i w grupach terapeutycznych.
Jeśli boi się wielkiego tatusia, będzie trochę kłamać i fantazjować. Pozostaje w wieku 5 lat, na początku epoki edypalnej. Uważa cię za silną, „jesteś silna, możesz wszystko”. Jak możesz być chory, skoro obiecałeś przyjechać? Cechuje ich niedojrzałość i brak szacunku do siebie, swojej siły i dojrzałości. „Podobało mi się to, jak na mnie patrzyłeś. Tak dobrze się mną opiekujesz.
Opis typu
Główne poczucie siebie w histerii to poczucie, że małe, bojaźliwe i ułomne dziecko radzi sobie z trudnościami, czego można się spodziewać w świecie zdominowanym przez potężnych i obcych. Chociaż osoby o osobowości histerycznej często zachowują się kontrolująco i manipulująco, ich subiektywny stan psychiczny jest całkowicie odwrotny.
Innym sposobem na osiągnięcie poczucia własnej wartości przez osoby o osobowości histerycznej jest ratowanie innych. Poprzez apel mogą okazać troskę o swoje wewnętrzne, lękliwe dziecko, udzielając pomocy dziecku, które jest w niebezpieczeństwie.
U osób o tym charakterze panuje błędne poczucie obecności „bycia” w tym, co inni widzą i cenią, w wyniku czego ośrodkiem przyciągania psychiki danej jednostki staje się jej własny wyimaginowany obraz, a nie jego prawdziwe Ja; ten wyimaginowany obraz dyktuje działania jednostki i na nim opiera się jego wyobrażenie o własnej wartości.
Główną cechą behawioralną jest przyciąganie uwagi innych. Najczęściej wykorzystuje się do tego wzmożoną towarzyskość, specyficzny ostentacyjny sposób zachowania, przesadę reakcji emocjonalnych i znaczenia własnych myśli i działań, manipulację innymi. W przypadku tego ostatniego zwykle stosuje się osobliwe sankcje za nieuwagę dla siebie - wybuchy złości i drażliwości, łzy i oskarżenia. Najbardziej nie do zniesienia dla pacjentów jest obojętność innych; w tym przypadku preferowana jest nawet rola „negatywnego bohatera” (Popov, Vid, 2000).
Obie płcie mają skłonność do podkreślania swojej atrakcyjności seksualnej, przy czym schemat zachowań zwykle wykorzystuje nie agresywność seksualną, ale frywolność, flirt i karykaturę podkreślania własnej nieodpartości. Jednocześnie powszechne są dysfunkcje psychoseksualne - anorgazmia u kobiet, impotencja u mężczyzn. Takie zachowania seksualne mają na celu przede wszystkim nie zaspokojenie popędu seksualnego, ale potwierdzenie własnej atrakcyjności w oczach innych; potrzeba tego jest nieograniczona. Zewnętrznemu ekstrawertyzmowi towarzyszy egocentryzm, fiksacja na punkcie zaspokajania własnych potrzeb i zaniedbywanie potrzeb innych ludzi, co sprawia, że intensywne emocjonalnie relacje z innymi są na ogół powierzchowne i niestabilne.
Pojawienie się przedstawicieli typu histerycznego
Istnieją podstawy, aby sądzić, że u przedstawicieli tego typu genetycznie zdeterminowana endomorfia służy wspieraniu potrzeby miłości własnej. Ponieważ u przedstawicieli tego typu piękność fizyczna jest znacznie bardziej powszechna niż u innych charakterów, można przypuszczać, że ta cecha, a może i żartobliwe usposobienie ducha zdeterminowane przez budowę ciała, „uwodzą” same w sobie, bez jakiejkolwiek próby udawania. część dziecka, którą należy uwieść.
Lowen (1998) opisuje następujące specyficzne cechy charakteru histerycznego: uległość w celu zdobycia przychylności i miłości mężczyzny. Dolna część ciała od bioder może być miękka i giętka, natomiast górna część może być sztywna i napięta.
Struktura histeryczna charakteryzuje się sztywnością ciała, w wyniku czego osoba wydaje się być zamknięta w zbroi. Grzbiet jest sztywny aż do braku elastyczności, szyja jest napięta i utrzymuje głowę bardzo prosto. Ale o wiele ważniejsze jest, aby przednia część korpusu była zaciśnięta. To sztywność mięśni piersiowych i brzucha można nazwać zbroją.
Genetycznie zbroja rozwija się w wyniku spętania agresji u dziecka. Z psychologicznego punktu widzenia zbroja jest wyrazem stanu, w którym osoba zaatakowana kurczy się wewnętrznie, zamiast odpowiedzieć ciosem. Fizycznie to ściskanie przedniej części ciała odbywa się poprzez odchylenie ramion i miednicy do tyłu; W rezultacie, podczas gdy napięcie wzrasta, mięśnie również kurczą się. Żadnej zbroi nie da się zdjąć bez uprzedniego uwolnienia stłumionego gniewu, który natychmiast zaczyna napływać do rąk silnym strumieniem.
Niemniej jednak prawdziwe pozostaje stwierdzenie, że charakter histeryczny ma taką budowę ciała, w której sztywność całego ciała łączy się z całkowicie ruchomą miednicą.
Jeśli spróbujemy dotrzeć do serca histerycznej postaci, zmobilizować głęboko ukryte uczucie miłości, to prędzej czy później natkniemy się na przeszkodę. Badania bioenergetyczne pokazują, że bariera ta zlokalizowana jest w szyi i szczęce i ma wygląd napięcia mięśniowego, nadając tym strukturom sztywność i szczelność. Analiza tej sytuacji sugeruje, że jest to wyraz dumy i determinacji. Nie mniej niż duma, histeryczny charakter charakteryzuje się poczuciem głębokiej urazy.
Charakter histeryczny boi się upadku, a ten strach przed upadkiem objawia się sztywnością nóg.
Histeryczne osobowości w kinie:
Harley Quinn – Legion samobójców (2016) Harley to postać pełna chaosu, emocjonalnej zmienności i uwodzicielskiego zachowania. Jej dramatyzm i teatralność są kluczowymi cechami jej osobowości.
Cechy histeryczne: Ekscentryczność, manipulacja, uwodzicielskie zachowanie.
Wiodące mechanizmy obronne osobowości histerycznej:
Tłumienie (represja)
Seksualizacja
Regresja
Osoby o histerycznej strukturze osobowości stosują represję, seksualizację i regresję. Charakteryzują się zewnętrzną reakcją antyfobiczną, zwykle związaną z wyimaginowaną władzą i niebezpieczeństwem emanującym od płci przeciwnej.
Ponieważ osoby o strukturze histerycznej mają nadmiar nieświadomego niepokoju, poczucia winy i wstydu, a być może dlatego, że są spięte i nadmiernie pobudzone, łatwo wpadają w przytłoczenie. Doświadczenia osób o innym typie psychicznym mogą być dla histeryków traumatyczne. Dlatego często uciekają się do mechanizmu dysocjacji, aby zmniejszyć ilość informacji naładowanych afektywnie, z którymi muszą jednocześnie sobie poradzić.
Warunki wstępne powstania histerycznego typu osobowości:
W opowieściach osób o skłonnościach histerycznych prawie zawsze pojawiają się zdarzenia lub relacje, które przypisują płci męskiej i żeńskiej nierówną władzę i wartość, pojawia się poczucie problematyki własnej tożsamości seksualnej.
Najczęstsze występowanie histerii wśród kobiet wynika z dwóch faktów:
1) mężczyźni w ogóle mają w społeczeństwie większą władzę niż kobiety i żadne dziecko nie może tego nie zauważyć;
2) mężczyźni mniej bezpośrednio uczestniczą w opiece nad dziećmi, co czyni je bardziej atrakcyjnymi, podatnymi na idealizację przez „innych”.
Niektórzy mali chłopcy wychowani w „matriarchacie”, w którym oczerniano ich męskość (czasami w ramach pogardliwego sprzeciwu wobec hipotetycznych „prawdziwych mężczyzn”), rozwijają się w histeryczny sposób, pomimo przewagi tradycyjnie przyznawanej mężczyznom w ogóle. Ta historia jest często typowa dla homoseksualnych mężczyzn typu histerycznego.
Niektórzy autorzy (Mueller i Aniskiewitz, 1986) podkreślają połączenie matczynej niedoskonałości i ojcowskiego narcyzmu w etiologii osobowości histrionicznej.
Strategia psychoterapeutyczna w pracy z klientami histerycznymi:
Stworzenie silnego sojuszu i jasno określonej umowy o pracę (za obowiązki obu stron).
Unikanie przez terapeutę ujawniania się w celu uzyskania większych możliwości pracy z przeniesieniem klient/pacjent.
Chęć pracy z silnymi przeniesieniami (poprzez interpretację i pomoc klientowi w kształtowaniu własnego zrozumienia), w tym silne negatywne reakcje na terapeutę.
Pozbądź się narcystycznego pragnienia bycia docenionym za udzieloną pomoc. Najlepszą pomocą, jaką można udzielić pacjentowi teatru, jest wiara we własną zdolność do samodzielnego decydowania i podejmowania odpowiedzialnych, dorosłych decyzji.
Terapeuta musi zwracać uwagę na zagrożenie seksualizacją. Seksualizacja jest jedną z linii obrony klienta histeroidalnego. Jeśli histeryczna klientka czuje się niebezpieczna w towarzystwie mężczyzny, ze strachu będzie ubierać się coraz bardziej erotycznie. To nie jest prawdziwa seksualność, to jest ochrona. Mogą wylądować w łóżku, nie chcąc, czując się wykorzystane. Histeryczny klient bardzo często przesadza. Na terapii uczy się być bardziej bezpośredni. Ważne jest, aby terapeuta traktował klienta poważnie, szanował go i nie uwodził.
Terapeuta musi pomóc klientowi odzyskać szacunek do samego siebie w inny sposób, nauczyć go, jak chronić się w inny sposób. Lepiej pracować, gdy nie ma różnicy płci – mężczyźni lepiej radzą sobie z histerycznymi mężczyznami, a terapeutki lepiej z kobietami. (E. Kosse).
Profil poznawczy histerycznego klienta.
Przekonania o sobie:
„Jestem nicością” (aktywuje się, gdy inni są nieuważni lub wyrażają dezaprobatę).
(Również „Jestem cudowny, wyjątkowy” (aktywuje się, gdy inne osoby pozytywnie reagują na klienta).)
Przekonania na temat innych ludzi:
„Muszę zaimponować ludziom, aby przyciągnąć ich uwagę.
Założenia warunkowe:
„Jeśli zabawiam ludzi, to mnie lubią (a jeśli nie, to mnie ignorują)”.
„Jeśli dramatyzuję, moje potrzeby zostaną zauważone (ale jeśli tego nie zrobię, nie dostanę od ludzi tego, czego potrzebuję)”.
Przesadnie rozwinięte strategie radzenia sobie:
Bądź zbyt dramatyczny.
Wyróżnij się sposobem, w jaki się ubierasz, zachowujesz i mówisz.
Zabawiaj ludzi.
Potrzebujesz pochlebstw.
Niedostatecznie rozwinięte strategie radzenia sobie:
Bądź spokojny, uległy.
Nie wyróżniaj się.
Oceniając zachowanie innych wobec Ciebie, przestrzegaj rozsądnych standardów.
Rozważane działania w ramach normalnego zachowania.
Przekonania, które zakłócają terapię
„Jeśli zapewnię rozrywkę mojemu terapeucie, polubi mnie”.
„Jeśli dramatyzuję swoje problemy, mój terapeuta będzie chciał mi pomóc”.
„Jeśli podczas leczenia będę zachowywać się „normalnie”, będę „przeciętny” i nudny”.
Zachowania zakłócające terapię
Tworzenie dramatycznego wrażenia.
Zabawny sposób rozmowy.
Kuszące działania.
Potrzeba pochlebstw.
Unikanie zadań domowych, które sprawiają, że klient czuje się zwyczajnie.
(z książki Judith S. Beck, Terapia poznawcza w trudnych przypadkach).



Komentarze